Pütürlü yemeği görünce öğürüyor: Ağız hassasiyeti ve evde yapılabilecekler

“Yoğurdu içinde tek bir meyve parçası varsa öğürüyor.” “Sadece çıtır şeyler yiyor, yumuşak hiçbir şeye dokunmuyor.” “Diş fırçalamak her akşam savaş.” Bu cümleleri kuran ebeveynlerin çocuklarında sık karşılaştığımız bir durum var: ağız bölgesinde duyusal hassasiyet.

Ağız hassasiyeti nedir?

Duyusal işlemleme, beynimizin dokunma, tat, koku, ses ve hareket gibi uyaranları algılayıp anlamlandırmasıdır. Bazı çocuklar bu uyaranları ortalamadan daha yoğun algılar. Bu yoğunluk ağız bölgesinde olduğunda, çoğumuzun fark etmediği bir doku farkı çocuk için rahatsız edici, hatta tehdit edici olabilir.

Bu yüzden ağız hassasiyeti olan bir çocuğun tepkisi inatlaşma değildir. Çocuk o lokmayı gerçekten kötü bir deneyim olarak yaşıyor olabilir.

Hangi işaretlere dikkat etmeli?

• Belirli dokuları görünce, koklayınca ya da ağzına alınca öğürmek
• Yalnızca tek tip dokuyu kabul etmek (yalnızca pürüzsüz ya da yalnızca çıtır)
• Karışık dokulu yemekleri reddetmek, yemeğin içindeki parçaları ayıklamak
• Belirli sıcaklıklara güçlü tepki vermek
• Diş fırçalamaya, yüz yıkamaya, ağız çevresinin silinmesine yoğun direnç
• Elleri kirlendiğinde ya da yapışkan bir şeye dokunduğunda rahatsız olmak

Bu işaretlerden biri tek başına sorun olduğu anlamına gelmez. Ancak birkaçı birlikte görülüyor ve günlük hayatı zorluyorsa değerlendirme yaptırmak faydalı olur.

Evde neler yapabilirsiniz?

Dokuları kolaydan zora sıralayın. Çocuğunuzun rahatça kabul ettiği dokudan başlayın ve ona en yakın bir sonraki dokuyu hedefleyin. Örneğin pürüzsüz yoğurt yiyen bir çocuk için önce biraz daha koyu bir yoğurt, sonra çok ince rendelenmiş meyveli yoğurt, ardından küçük ve yumuşak meyve parçaları.

Önce eller, sonra ağız. Ağzına almadan önce o dokuya elleriyle dokunmasına fırsat tanıyın. Hamur yoğurmak, sebze yıkamak, meyve ezmek gibi mutfak işleri bunun için idealdir.

Tahmin edilebilirlik sağlayın. Hassas çocuklar sürprizden hoşlanmaz. Yeni bir besini önceden gösterin, ne olduğunu ve nasıl bir dokusu olduğunu anlatın.

Ağzı yemeğe hazırlayın. Öğünden önce ağız bölgesini uyandıran oyunlar faydalı olabilir: pipetle su içmek, baloncuk üflemek, çıtır bir atıştırmalık yemek. Hangi etkinliğin çocuğunuza iyi geldiğini birkaç denemeyle görebilirsiniz.

Diş fırçalamayı oyunlaştırın. Önce çocuğun kendi fırçalamasına izin verin. Yumuşak uçlu ya da silikon bir fırça deneyin. Fırçalamadan önce aynada yüz yapmak, dudaklara ve yanaklara hafif masaj yapmak hazırlık sağlayabilir.

Zorlamayın, gizlemeyin. Sevmediği dokuyu sevdiği yemeğin içine gizlemek, fark edildiğinde güveni sarsar ve sevdiği yemeği de reddetmesine yol açabilir.

Ne zaman uzmana başvurmalı?

Çocuğunuz yaşına uygun dokulara geçemiyorsa, yediği besin çeşidi giderek azalıyorsa, öğürme kusmaya varıyorsa ya da diş fırçalama gibi günlük bakım işleri her gün mücadeleye dönüşüyorsa bir ergoterapist değerlendirmesi yol gösterici olabilir. Ergoterapist, çocuğunuzun duyusal tepkilerini ve ağız motor becerilerini değerlendirip size özel bir ev programı hazırlayabilir.

Kaynaklar

• Toomey KA, Ross ES. SOS Approach to Feeding. Perspectives on Swallowing and Swallowing Disorders. 2011;20(3):82-87.
• Coulthard H, Sealy A. Play with your food! Sensory play is associated with tasting of fruits and vegetables in preschool children. Appetite. 2017;113:84-90. doi:10.1016/j.appet.2017.02.003
• Goday PS, Huh SY, Silverman A, ve ark. Pediatric Feeding Disorder: Consensus Definition and Conceptual Framework. J Pediatr Gastroenterol Nutr. 2019;68(1):124-129.