Bakmaktan tatmaya: Yeni bir besinle tanışmanın basamakları

“Bir lokma tat, sadece bir lokma.” Bu cümle çoğu evde her akşam kuruluyor ve çoğu zaman işe yaramıyor. Özellikle dokulara, kokulara ve görünüşe hassas çocuklar için yeni bir besini ağza almak, aslında birkaç basamağı birden atlamak anlamına geliyor.

Beslenme terapisinde yaygın kullanılan bir fikir var: Yemek yemek, tek bir hareket değil, bir dizi küçük adımdan oluşan bir süreç. Çocuk bir sonraki basamağa, bir öncekinde kendini rahat hissettiğinde geçer.

Basamaklar

Bu basamaklar, SOS beslenme yaklaşımında tanımlanan çok daha ayrıntılı bir merdivenin sadeleştirilmiş hâli. Her çocuk aynı hızda ilerlemez ve bazı basamaklarda haftalarca kalmak tamamen normaldir.

1. Aynı ortamda durabilmek. Besin masada, başka birinin tabağında duruyor ve çocuk sofradan kaçmıyor.
2. Kendi tabağına yakın olabilmek. Besin onun tabağının yanında, ya da tabağının kenarında duruyor.
3. Etkileşim. Kaşıkla iter, servis eder, kardeşinin tabağına koyar. Henüz dokunmak yok.
4. Koklamak. Besini burnuna yaklaştırır ya da kokusunu fark eder.
5. Dokunmak. Önce parmak ucuyla, sonra eliyle tutarak. Ardından yanağına, dudağına değdirir.
6. Tatmak. Diliyle dokunur, ısırıp tükürür. Tükürmek de bir başarıdır.
7. Yemek. Çiğner ve yutar.

Birçok ebeveynin gözünden kaçan nokta şu: Çocuk 3. basamaktaysa, “bir lokma tat” demek ondan dört basamak birden atlamasını istemek demek.

Evde nasıl uygularsınız?

Basamağı belirleyin. Çocuğunuzun belli bir besinle şu an hangi basamakta olduğunu gözlemleyin. Bunu her besin için ayrı düşünün; brokolide 2. basamakta olan bir çocuk, havuçta 5. basamakta olabilir.

Bir basamak yukarısını davet edin, zorlamayın. “Bunu yemelisin” yerine, bir üst basamağa uygun bir oyun önerin:

• Etkileşim için: “Brokoli ağaçlarını tabağın kenarına dizer misin?”
• Koklamak için: “Bu mandalina mı kokuyor, portakal mı?”
• Dokunmak için: “Bu salatalık soğuk mu, ılık mı? Bir dokun bakalım.”
• Tatmak için: “Ön dişlerinle küçük bir ısırık alıp çıkarabilirsin, ne kadar çıtır olduğunu duyalım.”

Çıkış kapısını açık tutun. Tükürmek için masada bir peçete ya da küçük bir kase bulundurun. Bir besini geri çıkarabileceğini bilen çocuk, onu ağzına almaya çok daha istekli olur.

Övgüyü yemeğe değil, cesarete yapın. “Aferin, hepsini yedin” yerine “Ona dokunmayı denedin, bu cesur bir şeydi” demek, çocuğun yeme miktarına değil keşfetmeye odaklanmasını sağlar.

Yemek dışı zamanlar da sayılır

Yeni besinlerle tanışmanın en rahat yolu çoğu zaman sofranın dışındadır. Baskı yokken çocuk daha cesurdur.

• Birlikte alışverişe gidin; sebzeyi o seçsin ve torbaya o koysun.
• Mutfakta görev verin: Yıkamak, karıştırmak, sıyırmak, yaprakları koparmak.
• Besinlerle oyun oynayın: Makarnayla desen yapmak, sebzeyle damga basmak, meyveden yüz yapmak.

Bu etkinlikler “yemekle oynamak” gibi görünebilir, ama çocuk için besinin rengini, kokusunu ve dokusunu güvenli bir ortamda tanıma fırsatıdır.

Sabır gerçekten gerekli

Bir besini kabul etmek için birçok kez karşılaşmak gerekebilir. Araştırmalar bunun çoğu çocukta 8 ila 15 karşılaşma gerektirebildiğini gösteriyor. Klinik deneyimde, duyusal hassasiyeti olan çocuklarda daha fazla tekrar gerekebildiği görülüyor. Basamaklarda ilerleme yavaş olabilir. Önemli olan, her hafta en azından bir besinde bir basamak ilerlemek.

Çocuğunuz yeni besinler karşısında ağlıyor, öğürüyor ya da sofrayı terk ediyorsa, ve yediği besin sayısı çok azsa, bu basamakları bir ergoterapist eşliğinde planlamak çok daha etkili olabilir.

Kaynaklar

• Toomey KA, Ross ES. SOS Approach to Feeding. Perspectives on Swallowing and Swallowing Disorders. 2011;20(3):82-87.
• Wardle J, Cooke LJ, Gibson EL, Sapochnik M, Sheiham A, Lawson M. Increasing children’s acceptance of vegetables; a randomized trial of parent-led exposure. Appetite. 2003;40(2):155-162.
• Coulthard H, Sealy A. Play with your food! Sensory play is associated with tasting of fruits and vegetables in preschool children. Appetite. 2017;113:84-90. doi:10.1016/j.appet.2017.02.003