Seçici yeme mi, beslenme sorunu mu? Farkı nasıl anlarsınız

“Sadece makarna yiyor”, “sebzeyi görünce tabağı itiyor”, “dün sevdiği şeyi bugün istemiyor.” Bu cümleleri kuran ebeveyn sayısı az değil. Özellikle 2 ile 6 yaş arasında yemek seçmek, gelişimin oldukça olağan bir parçası.

Ama bazı çocuklarda durum bir evre olmaktan çıkar. Yemek, ailenin her gününü zorlayan bir mücadeleye dönüşür, çocuğun yediği besin sayısı giderek azalır. Bu yazıda ikisini ayırt etmenize yardımcı olacak işaretleri anlatıyoruz.

Neden çocuklar yemek seçer?

Küçük çocukların yeni besinlere temkinli yaklaşmasının adı besin neofobisi, yani yeni besinlere karşı çekingenlik. Yürümeye başlayan bir çocuğun önüne çıkan her şeyi ağzına atmaması, evrimsel olarak onu korumuş bir özellik. Bu temkin genellikle 2 yaş civarında artar, okul çağına doğru azalır.

Bunun yanında çocuklar:

• Tanıdık, tahmin edilebilir tatları ve dokuları tercih eder.
• Bir besini sevmeden önce onunla birçok kez karşılaşmaya ihtiyaç duyar.
• Büyüme hızı yavaşladığı için bebeklik dönemine göre daha az yiyebilir. Bu, ebeveynlere “hiç yemiyor” gibi görünebilir.

Olağan seçici yeme nasıl görünür?

Aşağıdaki tablo bir teşhis aracı değildir, ama size genel bir fikir verir. Beslenme terapisinde yaygın kullanılan bir yaklaşımda (SOS yaklaşımı), “seçici yiyen” ile “sorunlu yiyen” çocuk arasında şöyle bir ayrım yapılır:

Seçici yiyen çocuk	Desteğe ihtiyacı olabilecek çocuk
Kabaca 30 veya daha fazla farklı besin yer	Genellikle 20’den az besin yer
Bıraktığı bir besini bir süre sonra tekrar yemeye başlar	Bıraktığı besini bir daha geri almaz, liste giderek kısalır
Yeni bir besinin tabağında durmasına katlanır	Yeni bir besin tabağa konunca ağlar, kriz yaşar
Her besin grubundan en az bir şey yer	Bir besin grubunu ya da dokuyu (ör. tüm sebzeler, tüm katılar) tamamen reddeder
Ailenin sofrasında, farklı tabakta da olsa yer	Çoğu zaman ayrı yemek hazırlamak gerekir

Hangi işaretler destek almayı gerektirir?

Uluslararası bir uzman grubu 2019’da, çocuklardaki yeme güçlüklerini tanımlamak için Pediatrik Beslenme Bozukluğu kavramını önerdi. Bu tanıma göre sorun, yaşa uygun olmayan ve en az iki haftadır süren yetersiz ağızdan beslenmedir. Değerlendirme dört alanı birlikte ele alır: tıbbi durum, beslenme durumu, yeme becerileri ve aile içi etkileşim.

Pratikte şu işaretlerden biri varsa bir uzmana danışmanızı öneririz:

• Kilo ve büyüme: Kilo alamama, kilo kaybı ya da büyüme eğrisinde düşme.
• Yemek sırasında belirtiler: Sık öğürme, kusma, öksürme, ses değişikliği, yutarken zorlanma.
• Doku sorunu: 12 ayı geçmiş olmasına rağmen yalnızca püre kıvamında besinleri kabul etme.
• Süre ve şiddet: Öğünlerin sürekli 30 dakikayı aşması, her öğünün kavgayla geçmesi.
• Liste kısalması: Yediği besin sayısının hızla azalması.
• Aile yükü: Ailenin, çocuğun yemesi için sürekli oyalama, tablet, zorlama ya da uykuda besleme gibi yöntemlere başvurması.

Bir hekime hemen başvurmanız gereken durumlar: Yemek sırasında morarma ya da nefes darlığı, sık tekrarlayan zatürre veya göğüs enfeksiyonu, belirgin kilo kaybı.

Evde bugünden başlayabileceğiniz üç şey

1. Görevleri paylaşın. Diyetisyen Ellyn Satter’in “sorumluluk paylaşımı” yaklaşımına göre ebeveyn ne, ne zaman ve nerede yeneceğine karar verir. Çocuk ise sunulandan yiyip yemeyeceğine ve ne kadar yiyeceğine karar verir. Bu ayrım, sofradaki baskıyı azaltmanın en etkili yollarından biri.

2. Her tabakta “güvenli” bir besin olsun. Çocuğunuzun rahatça yediği bir şeyi, yeni ya da az sevdiği besinin yanına koyun. Böylece tabak tehdit gibi görünmez ve çocuk en azından bir şey yiyerek sofradan kalkar.

3. Tekrar tekrar sunun, ama ısrar etmeyin. Araştırmalar, birçok çocuğun yeni bir besini kabul etmeden önce onunla 8 ila 15 kez karşılaşması gerekebildiğini gösteriyor. Buradaki “karşılaşma” yemek zorunda olmak demek değil. Tabakta durması, masada görmesi, dokunması da sayılır.

Son söz

Seçici yeme çoğu çocukta zamanla yumuşar. Önemli olan, sofrayı bir savaş alanına çevirmeden yeni besinlerle tanışma fırsatlarını sürdürmek. Yukarıdaki işaretlerden birkaçını çocuğunuzda görüyorsanız, kendinizi suçlamak yerine bir uzmandan destek alın. Beslenme güçlüklerinin çoğunda erken başlanan destek süreci kolaylaştırır.

Kaynaklar

• Goday PS, Huh SY, Silverman A, ve ark. Pediatric Feeding Disorder: Consensus Definition and Conceptual Framework. J Pediatr Gastroenterol Nutr. 2019;68(1):124-129.
• Wardle J, Cooke LJ, Gibson EL, Sapochnik M, Sheiham A, Lawson M. Increasing children’s acceptance of vegetables; a randomized trial of parent-led exposure. Appetite. 2003;40(2):155-162.
• Birch LL, Marlin DW. I don’t like it; I never tried it: effects of exposure on two-year-old children’s food preferences. Appetite. 1982;3(4):353-360.
• Satter E. Child of Mine: Feeding with Love and Good Sense. Bull Publishing.
• Toomey KA, Ross ES. SOS Approach to Feeding. Perspectives on Swallowing and Swallowing Disorders. 2011;20(3):82-87.