Sofrada doğru oturma pozisyonu: 90-90-90 kuralı ve yemekle ilişkisi

Bir yetişkin olarak, ayaklarınızın yere değmediği yüksek bir bar taburesinde akşam yemeği yediğinizi düşünün. Kısa sürede kıpırdanmaya, ayaklarınızı bir yere dayamaya çalışırsınız. Dikkatinizin bir kısmı yemekten çok dengede durmaya gider. Pek çok çocuk her öğünde tam olarak bunu yaşar.

90-90-90 kuralı nedir?

Ergoterapistler, masada oturan bir çocuk için genellikle şu pozisyonu önerir:

• Kalçalar yaklaşık 90 derece bükülü, kalça sandalyenin arkasına yaslanmış
• Dizler yaklaşık 90 derece bükülü
• Ayak bilekleri yaklaşık 90 derece, ayak tabanları tamamen bir yere basıyor
• Sırt dik ve destekli
• Masa yüksekliği, çocuk kolunu masaya koyduğunda dirseğinin biraz altında kalacak şekilde
• Baş ileriye bakıyor; geriye düşmüyor, öne fazla eğilmiyor

Buradaki 90 derece bir cetvel ölçüsü değil, bir yön göstergesidir. Amaç, çocuğun vücudunun sabit ve rahat bir zemin üzerinde durmasıdır.

Oturuş neden yemeği etkiler?

Ergoterapide sık kullandığımız bir ifade var: Ağzın becerisi, gövdenin dengesine dayanır. Gövde ve kalça sabit olduğunda çocuk enerjisini çene, dil ve dudak hareketlerine verebilir.

Kötü bir oturuşun olası etkileri:

• Yutma zorlaşabilir: Baş geriye düştüğünde ya da gövde yana kaydığında yutmak daha zordur ve bu boğulma riskini artırabilir.
• Çabuk yorulma: Dengede durmak için sürekli kas gücü harcayan çocuk, öğün bitmeden yorulur ve az yiyebilir.
• Dikkat dağılır: Vücudunu sabitlemeye çalışan çocuk sık sık kalkar, kıpırdanır, masadan uzaklaşır.
• El becerileri zorlaşır: Kaşık ve çatal kullanmak, sabit bir gövde ve rahat bir kol pozisyonu gerektirir.

Evde yapılabilecek basit düzenlemeler

Ayak desteği ekleyin. En etkili ve en kolay düzenleme bu. Ayaklar yere değmiyorsa sağlam bir kutu, kalın kitaplar, plastik bir basamak ya da sandalye ayaklarına bağlanan bir destek kullanabilirsiniz.

Sandalye derinliğini ayarlayın. Çocuk sandalyenin arkasına yaslandığında dizleri sandalyenin ucundan sarkmalı. Sandalye çok derinse sırtına sıkı bir yastık koyun.

Yüksekliği dengeleyin. Masa çok yüksekse çocuk omuzlarını kaldırarak yer. Sağlam bir yükseltici minder kullanın, sonra ayak desteğini de buna göre yükseltin.

Mama sandalyesini kontrol edin. Bebeklerde tablanın göğüs hizasının biraz altında olması, kolların rahatça tablaya dayanabilmesi önemlidir. Ayak desteği varsa, ayakların gerçekten değdiği yüksekliğe ayarlayın.

Dönen ve sallanan sandalyelerden kaçının. Hareketli sandalyeler, dengede durmayı zorlaştırır.

Yaşa göre kısa kontrol

Yaş	Neye bakmalı?
6-12 ay	Dik oturuyor mu? Başını sabit tutabiliyor mu? Ayakları bir yere basıyor mu? Yarı yatar pozisyonda mı?
1-3 yaş	Mama sandalyesinden aile masasına geçerken ayak desteği ve yükseklik ayarlandı mı?
3-6 yaş	Normal sandalyede ayakları boşlukta mı? Masa göğüs hizasında mı?
6 yaş ve üstü	Okul ve evdeki sandalyeler boyuna uygun mu? Sırtını yaslayabiliyor mu?

Bu kontrolün yazdırılabilir hâli ücretsiz kaynaklar sayfasında.

Ne zaman uzmandan destek almalı?

Gövde ya da baş kontrolü zayıf olan, sık sık yana kayan, oturduğunda çabuk yorulan veya yutma güçlüğü yaşayan çocuklarda özel oturma desteği gerekebilir. Bu durumda bir ergoterapist ya da fizyoterapist, çocuğunuza uygun ekipman ve pozisyon konusunda yardımcı olabilir.

Oturuşun dışında sofradaki diğer düzenlemeler için sofrada ekran ve yemekte baskı yazılarımıza göz atabilirsiniz.

Kaynaklar

• Cambridgeshire and Peterborough NHS Children’s Occupational Therapy Service. Sitting position and posture. cambspborochildrenshealth.nhs.uk
• Alberta Health Services, Pediatric Feeding and Swallowing. Positioning for feeding. peas.albertahealthservices.ca
• Morris SE, Klein MD. Pre-Feeding Skills: A Comprehensive Resource for Mealtime Development. 2. baskı. Therapy Skill Builders; 2000.
• Arvedson JC. Assessment of pediatric dysphagia and feeding disorders: clinical and instrumental approaches. Dev Disabil Res Rev. 2008;14(2):118-127.