"Bir lokma daha" neden ters teper? Yemekte baskı ve yerine yapılabilecekler

“Bir kaşık annen için, bir kaşık baban için.” Bu cümle neredeyse her evde kurulmuştur. Çocuğun yemesini istemek, onu sevmenin ve korumanın doğal bir parçasıdır. Ama araştırmalar, iyi niyetle yapılan bu baskının çoğu zaman tam tersi sonuç verdiğini gösteriyor.

Araştırmalar ne gösteriyor?

Pennsylvania Eyalet Üniversitesi’nden araştırmacılar, okul öncesi çocuklarla bir deney yaptı. Çocuklara iki farklı koşulda çorba sunuldu: Bir koşulda “çorbanı bitir” gibi sözlerle yemeye teşvik edildiler, diğerinde hiçbir baskı yapılmadı.

Sonuçlar dikkat çekiciydi (Galloway ve ark., 2006):

• Baskı yapılmayan koşulda çocuklar daha fazla yedi.
• Baskı yapılmayan koşulda çocukların yemek hakkındaki olumsuz yorumları belirgin şekilde azdı.
• Araştırmacılar, bu bulguların baskının çocukların sağlıklı yiyeceklere karşı duygusal tepkilerini ve tüketimlerini olumsuz etkileyebileceğini düşündüren önceki çalışmaları desteklediğini belirtti.

Pediatrics dergisinde yayımlanan bir derleme de ebeveynlerin beslenme tarzlarını incelerken, kontrolcü beslenme tarzının (zorlama, cezalandırma, aşırı ısrar) beslenme güçlüklerini sürdürebileceğine dikkat çekiyor ve duyarlı beslenmeyi öneriyor (Kerzner ve ark., 2015).

Baskının fark edilmeyen biçimleri

Baskı sadece zorla yedirmek değildir. Şunların hepsi çocuk için birer baskı olabilir:

• “Bir lokma daha”, “Hadi bak, uçak geliyor” gibi sürekli ısrar
• “Bitirirsen parka gideriz”, “Sebzeni yersen tatlı” gibi pazarlıklar
• Tatlı ya da ekranla ödüllendirmek
• Çocuğu kardeşleriyle ya da arkadaşlarıyla kıyaslamak
• Her lokmada aşırı övgü (“Aferin! Harika! Çok akıllısın!”)
• Kaşığı ağza doğru tutup beklemek
• Tabağı bitirmeden kalkmasına izin vermemek

Sorumluluk paylaşımı: Kim neye karar verir?

Diyetisyen ve aile terapisti Ellyn Satter’ın geliştirdiği ve dünyada yaygın olarak kullanılan bu modelde görevler net şekilde ayrılır:

Ebeveynin sorumluluğu	Çocuğun sorumluluğu
Ne sunulacağı	Sunulandan yiyip yemeyeceği
Ne zaman yeneceği	Ne kadar yiyeceği
Nerede yeneceği

Bu modelde ebeveyn kontrolü bırakmaz; sadece kontrol ettiği şeyi değiştirir. Öğün saatlerini, menüyü ve sofra düzenini siz belirlersiniz. Çocuk ise kendi vücudunun sinyallerini dinlemeyi öğrenir.

Pratikte nasıl uygulanır?

1. Düzenli öğün ve ara öğün saatleri belirleyin. Aralarda sürekli atıştırmalık ya da süt vermek, öğünde iştahı azaltır.
2. Her tabağa en az bir “güvenli” besin koyun. Çocuğunuzun rahatça yediği bir şey, sofrayı tehdit olmaktan çıkarır.
3. Aile olarak aynı yemeği paylaşın. Ayrı menüler hazırlamak yerine, aile yemeğinin içinden çocuğa uygun parçaları sunun.
4. Konuyu yemekten uzaklaştırın. Sofrada çocuğun ne kadar yediğini değil, gününü konuşun.
5. Öğünü makul bir sürede bitirin. 20-30 dakika genellikle yeterlidir. Uzayan öğünler hem çocuğu hem sizi yorar.
6. “İstemiyorum”u kabul edin. “Tamam, tabağında kalabilir” demek, çocuğa güvenli bir alan sağlar.
7. Ekranları sofradan kaldırın. Sofrada ekran yazımız bunu adım adım anlatıyor.

Baskıyı bırakmak ilk günlerde zor olabilir

İlk günlerde çocuğunuz daha az yiyebilir ve bu sizi endişelendirebilir. Çoğu çocukta bu dönem geçicidir. Ancak kilo kaybı, halsizlik ya da çocuğun yediği besin sayısının belirgin şekilde azalması durumunda çocuk doktorunuzla görüşün. Beslenme güçlüğünün seçici yemenin ötesine geçip geçmediğini anlamak için seçici yeme mi, beslenme sorunu mu? yazımıza ve kontrol listemize göz atabilirsiniz.

Kaynaklar

• Galloway AT, Fiorito LM, Francis LA, Birch LL. ‘Finish your soup’: counterproductive effects of pressuring children to eat on intake and affect. Appetite. 2006;46(3):318-323.
• Kerzner B, Milano K, MacLean WC Jr, Berall G, Stuart S, Chatoor I. A practical approach to classifying and managing feeding difficulties. Pediatrics. 2015;135(2):344-353.
• Satter E. Child of Mine: Feeding with Love and Good Sense. Bull Publishing.
• Birch LL, Marlin DW. I don’t like it; I never tried it: effects of exposure on two-year-old children’s food preferences. Appetite. 1982;3(4):353-360.